czwartek, 17 marca 2011

Sądy pod nadzorem polityków

W dniach 22-23 marca br. Sejmowa Podkomisja rozpozna poprawki do
projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo
o ustroju sądów powszechnych (druk nr 3655) - dostępny TUTAJ


Minister Sprawiedliwości, pomimo prośby Iustitii złożonej na
poprzednim posiedzeniu podkomisji, nie powiadomił Iustitii o
stanowisku Ministerstwa w przedmiocie poselskich poprawek do projektu,
które popiera Ministerstwo (jak wynika ze strony internetowej
ministerstwa informacji takiej udzielił stowarzyszeniu Themis oraz - z
tego co nam wiadomo - Krajowej Radzie Sądownictwa). Pominął jednak
Iustitię - najliczniejsze stowarzyszenie sędziów, liczące ponad 2 800
członków.

Projekt zmian ustroju sądów ten jest szeroko komentowany w środowisku
prawniczymi. W dniu 7 stycznia 2011 r. o odrzucenie
projektu zaapelowało 7 organizacji prawniczych: Stowarzyszenie Sędziów
Polskich "Iustitia", Stowarzyszenie Sędziów Sądów Rodzinnych w Polsce,
Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury
Rzeczypospolitej Polskiej, Niezależne Stowarzyszenie Prokuratorów "Ad
Vocem", Stowarzyszenie "Komitet Obrony Prokuratorów", Ogólnopolskie
Stowarzyszenie Referendarzy Sądowych, Ogólnopolskie Stowarzyszenia
Asystentów Sędziów. Wspólne oświadczenie organizacji dostępne na blogu.

W czasie wysłuchania publicznego kilkuset sędziów z całego kraju
wytykało wady projektu (relacja dostępna na www.sedziowie.tv)

Z apelem o szerokie konsultacje i zwołanie Okrągłego Stołu Sądownictwa
zwróciły się też, niezwiązane z Iustitią, organy samorządu
sędziowskiego reprezentujące wszystkich sędziów z 28 okręgów sądowych:
w Białymstoku, Bielsku - Białej, Bydgoszczy, Gliwicach, Gorzowie
Wielkopolskim, Jeleniej Górze, Katowicach, Koszalinie, Krakowie,
Legnicy, Lublinie, Łomży, Olsztynie, Opolu, Piotrkowie Trybunalskim,
Płocku, Poznaniu, Radomiu, Słupsku, Szczecinie, Świdnicy, Tarnowie,
Toruniu, Warszawie, Włocławku, Wrocławiu, Zamościu, Zielonej Górze


Największe kontrowersje związane z projektem są następujące:

1. zwiększanie nadzoru administracyjnego Ministra Sprawiedliwości nad
działalnością sądów powszechnych. Paradoksem jest, że Prokuratura już
nie podlega nadzorowi Ministra, a podlegają mu nadal sądy - jest to
relikt czasów PRL. Iustitia postuluje, aby ten nadzór przekazać I
Prezesowi Sądu Najwyższego. Tymczasem Minister nadal chce go utrzymać,
ale zwiększy też środki nacisku na sędziów poprzez wprowadzenie ocen
okresowych pracy. Poprzez groźbę wystawienia oceny negatywnej będzie
istniała możliwość wywierania nacisku na sędziego. Ocenę tę będzie
wystawiał sędzia wizytator, ale podległy w zakresie nadzoru prezesowi,
który przez Ministra będzie rozliczany ze sposobu sprawowania nadzoru.
Ocena ta, co najistotniejsze, będzie skupiała się na ilościowych
wynikach pracy sędziego tj. jak dużo spraw "załatwia", w oderwaniu od
tego czy orzeczenia zostały zmienione bądź uchylone czy utrzymane.
Sądy wg tego projektu będą więc "fabrykami" wyroków i wszystkie
opisywane w mediach problemy z wydawaniem orzeczeń bez udziału stron
mogą się tylko nasilać.
Do dziś nie przedstawiono projektu rozporządzenia dotyczącego sposobu
wystawiania ocen.

2. pozbawienie sędziów sądów rejonowych istotnych kompetencji w
samorządzie sędziowskim - sędziowie sądów rejonowych (to ok. 70%
sędziów) nie będą mieli wpływu na wybór prezesa sądu okręgowego, który
decyduje w wielu personalnych sprawach ich dotyczących. Kandydata na
Prezesa Sądu Okręgowego mają wybierać tylko sędziowie sądów
okręgowych. Minister chce mieć prawo odrzucania przedstawionych przez
zebrania sędziów kandydatów na prezesów w nieskończoność - nie chce
być związany (tak jak Prezydent przy wyborze Prezesa Trybunału Konstytucyjnego)
obowiązkiem wybrania jednego z kandydatów.

3. Minister chce mieć możliwość likwidacji w małych sądach wydziałów
rodzinnych - sprawy z tych wydziałów będą przekazywane albo
sąsiednim sądom, albo rozpoznawane w ramach "omnibusowych" wydziałów
cywilnych lub karnych - szczególnie to ostatnie rozwiązanie jest groźne, gdyż
istnieje niebezpieczeństwo, że w tych sprawach będą orzekali
sędziowie, którzy nie są
specjalistami od spraw rodzinnych, przez co
obniżeniu może ulec jakość orzecznictwa.


Projekt ten umacnia pozycję Ministra Sprawiedliwości, jako
nadzorującego działalność sądów powszechnych.
Jest to rozwiązanie groźne z punktu widzenia zasady trójpodziału
władz, ale też nieefektywne.
Ministrowie zmieniają się , jak pokazuje dotychczasowa historia,
bardzo często i tak samo często zmieniają się koncepcje reform
sądownictwa i rozmieszczenia sądów w kraju, co nie sprzyja
rzeczywistemu reformowaniu. Postulat Iustitii, aby przekazać nadzór
administracyjny I Prezesowi Sądu Najwyższego jest wzorowany na
rozwiązaniu dot. sądów administracyjnych, w których taki nadzór pełni
Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego i rozwiązanie to sprawdza się
w praktyce. Zauważyć również trzeba, że po przekazaniu nadzoru nad
prokuraturą Prokuratorowi Generalnemu utrzymywanie nadzoru nad sądami
powszechnymi w gestii Ministra Sprawiedliwości budzi wątpliwości co do
rzeczywistej niezależności sądów od wpływów politycznych.

niedziela, 6 marca 2011

Uchwała w sprawie raportu o stanie kadry sędziowskiej

Uchwała nr 7/2011
XVI Sprawozdawczego Zebrania Delegatów
Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”

w sprawie raportu o stanie kadry sędziowskiej

Zebranie delegatów Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” zwraca się do Krajowej Rady Sądownictwa o sporządzenie raportu o stanie kadry sędziowskiej, a tym samym wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownicwa (Dz.U. Nr 100 poz. 1082 ze zm.).

Uchwała w sprawie obciążenia

Uchwała nr 6/2011
XVI Sprawozdawczego Zebrania Delegatów
Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”

w sprawie limitów obciążenia sędziów

Zebranie delegatów Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” domaga się niezwłocznego ustalenia limitów obciążenia sędziów obowiązkami orzeczniczymi.
Z roku na rok rośnie liczba spraw wpływających do sądów, a wraz z tym rośnie wymiar zadań nakładanych na sędziów. Istnieje jednakże granica, do której można zwiększać ilość obowiązków nakładanych na sędziego bez uszczerbku dla praw obywateli oczekujących rzetelnego i niezwłocznego rozpoznania swych spraw. Granicę tę wyznacza czas, który sędzia musi przeznaczyć na analizę każdej sprawy, rozważenie stanowisk stron, przygotowanie rozstrzygnięcia, a także na konieczne doszkalanie i doskonalenie zawodowe, śledzenie zmian prawa i stanowisk doktryny i judykatury.
Domagamy się wprowadzenia rozsądnego limitu spraw powierzanych do rozpoznania każdemu sędziemu, tak by wymiar nakładanych na niego zadań umożliwiał ich wykonanie w czasie nie przekraczającym 40 godzin tygodniowo, bez konieczności dokonywania wyboru pomiędzy jakością i ilością wydanych orzeczeń. Dziś w bardzo wielu sądach w kraju liczba spraw powierzanych do rozpoznania poszczególnym sędziom przekroczyła ową granicę, a sędziowie w nich orzekający postawieni zostali przed koniecznością podjęcia decyzji, czy poświęcić szybkość postępowania dla jakości orzeczeń, czy też jakość orzeczeń dla szybkości postępowania. Stawianie sędziów w sytuacji, w której zmuszeni są oni do podejmowania takich decyzji, świadczy o poważnej wadzie systemowej polskiego wymiaru sprawiedliwości.

Uchwała w sprawie Okrągłego Stołu

Uchwała nr 5/2011
XVI Sprawozdawczego Zebrania Delegatów
Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”
w sprawie Okrągłego Stołu dla Wymiaru Sprawiedliwości
Zebranie Delegatów Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” popiera apel zgromadzeń sędziów sądów okręgowych o zwołanie Okrągłego Stołu dla Wymiaru Sprawiedliwości, z udziałem przedstawicieli władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej, celem przygotowania założeń nowej ustawy ustrojowej, wspólnej dla wszystkich sądów. Przygotowana w toku szerokiej debaty „konstytucja sądów” winna zagwarantować polskiemu sądownictwu należną mu pozycję wymaganą standardami demokratycznego państwa prawa, z uwzględnieniem wytycznych zawartych w Rekomendacji CM/Rec (2010) 12 Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 17 listopada 2010 r., zgodnie z którymi:
 niezawisłość nie jest przywilejem sędziego, lecz gwarancją praw i wolności obywatelskich, poszanowania praw człowieka i bezstronnego stosowania prawa. Jest ona także niezbędna dla zapewnienia równości stron w postępowaniu, w związku z czym winna ona być uważana za fundament państwa prawa (pkt 11 Rekomendacji) ;
 sędziowie muszą mieć możliwość podejmowania decyzji bez jakichkolwiek ograniczeń, nacisków, wpływów, oddziaływań czy ingerencji, zarówno bezpośrednich, jak i pośrednich, w tym także pochodzących od organów działających w ramach wewnętrznej struktury sądownictwa (pkt 22 Rekomendacji) ;
 obowiązkiem władz jest wyposażenie sądów w taką ilość środków, by umożliwiło to im funkcjonowanie w sposób zgodny ze standardami określonymi w art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, jak również by pozwoliło sędziom na efektywne pełnienie ich służby (pkt 33 Rekomendacji);
 decyzje co do wyboru i kariery sędziów powinny być podejmowane przez władzę niezależną od ustawodawczej i wykonawczej oraz oparte o obiektywne kryteria, z góry określone w przepisach prawa (pkt 44 Rekomendacji);
 wynagrodzenia sędziów winny być adekwatne do charakteru pełnionego przez nich urzędu i wystarczające, by chronić przed próbami wpływania na ich decyzje, a prawo powinno chronić wynagrodzenia sędziów przed obniżaniem (pkt 54 Rekomendacji).
Jednocześnie Stowarzyszenie wyraża zdecydowany sprzeciw wobec forsowanego projektu zmian ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, który to projekt przygotowany został bez realnej konsultacji ze środowiskiem sędziów, a wręcz z lekceważeniem jego stanowiska wyrażonego w toku wysłuchania publicznego, w liście otwartym, w licznych uchwałach Stowarzyszenia oraz w uchwałach większości zgromadzeń sądów okręgowych. Proponowane w tym projekcie zmiany godzą w wyrażone w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady niezawisłości sędziów i trójpodziału władz oraz prowadzą do dalszego uzależnienia polskich sądów od decyzji podejmowanych przez Ministra Sprawiedliwości i podległych mu urzędników.
Zebranie Delegatów zobowiązuje Zarząd Stowarzyszenia do kontynuowania działań mających na celu realizację postulatów Stowarzyszenia, w szczególności poprzez konsekwentną politykę medialną propagującą idee Stowarzyszenia, zacieśnianie współpracy z organizacjami działającymi w kraju i za granicą, w celu koordynacji działań zmierzających do umacniania sądownictwa prawdziwie niezależnego, sprawnego i samorządnego, niezbędnego w demokratycznym państwie prawa.

Uchwała programowa

Uchwała programowa
nr 4/2011
XVI Sprawozdawczego Zebrania Delegatów

Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”
Zebranie delegatów Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” zobowiązuje Zarząd Stowarzyszenia do kontynuowania w imieniu Stowarzyszenia działań mających na celu zapewnienie sądom należnej im pozycji ustrojowej. Ponawiając postulaty w tym zakresie określone po raz pierwszy w uchwale XII Wyborczego Zebrania Delegatów z dnia 25 października 2008 r. w sprawie niezależności sądów i niezawisłości sędziów Stowarzyszenie domaga się:
1. Całkowitego uniezależnienia sądów od decyzji podejmowanych przez polityka jakim jest Minister Sprawiedliwości, poprzez powierzenie nadzoru administracyjnego nad sądami i nadzoru służbowego nad sędziami Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego.
2. Wyodrębnienia budżetowego sądów powszechnych na wzór rozwiązań dotyczących Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych.
3. Przywrócenia sądownictwu atrybutów samorządności poprzez zwiększenie uprawnień samorządu oraz zapewnienie sędziom sądów wszystkich szczebli udziału w samorządzie sędziowskim.
Zebranie delegatów Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” podtrzymuje także postulaty wprowadzenia regulacji prawnych gwarantujących sędziom możliwość pełnienia służby w sposób i w warunkach pozwalających na należyte wypełnianie nałożonych na nich obowiązków. Jednocześnie wskazuje, iż postulaty te zmierzają do ukształtowania warunków pracy sędziów w sposób zbieżny z wytycznymi zawartymi w rekomendacji CM/Rec (2010) 12 Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 17 listopada 2010 r., i składają się na nie w szczególności żądania
1. Jednoznacznego uregulowania zakresu nadzoru administracyjnego nad sądami, w sposób gwarantujący zachowanie niezawisłości sędziowskiej przy jednoczesnym zapewnieniu skutecznych i obiektywnych sposobów kontroli jego wykonywania, jako gwarancji niezawisłości sędziego w ramach określonych w pkt. 22 Rekomendacji
2. Kompleksowego uregulowania modelu kariery zawodowej sędziego, w tym wprowadzenia jasnych, czytelnych, obiektywnych i jednolitych kryteriów awansu, oraz powoływania na stanowiska funkcyjne w sądach, zgodnie z zaleceniami zawartymi w pkt. 44 Rekomendacji
3. Ograniczenia obciążenia sędziów obowiązkami służbowymi w taki sposób aby wymiar nakładanych na nich zadań każdorazowo umożliwiał ich wykonanie w czasie nie przekraczającym 40 godzin tygodniowo i przy wypełnieniu obowiązków wymienionych w punktach 59-65 Rekomendacji.
4. Zapewnienia sędziom i pracownikom administracyjnym sądów godnych warunków pracy, adekwatnych środków finansowych i technicznych pozwalających na prawidłowe wykonywanie swych obowiązków, zgodnie z pkt 33-35 rekomendacji.
4. Podjęcia prac nad regulacją immunitetu cywilnego sędziów zgodnie z zaleceniami zawartymi w pkt.66 i 67 Rekomendacji.
5. Ograniczenia zakresu kognicji sądów i powierzenia innym organom rozstrzygania spraw, które zgodnie ze standardami konstytucyjnymi mogłyby być rozpoznawane przez te organy, a także zwolnienia sędziów z obowiązku podejmowania czynności nie związanych bezpośrednio z wymiarem sprawiedliwości, zgodnie z zaleceniami zawartymi w pkt 33 Rekomendacji
6. Zmiany systemu wynagradzania sędziów w sposób gwarantujący realizację zaleceń zawartych w pkt 53-55 Rekomendacji, przy ustaleniu jego wysokości na poziomie uwzględniającym wytyczne zawarte w art. 178 ust 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ze wskazaniem by miesięczne wynagrodzenie sędziego sądu rejonowego nie było niższe niż czterokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.
Zebranie delegatów upoważnia Zarząd do wyboru form i kierunków działań mających na celu realizację postulatów Stowarzyszenia, nie wykluczając ogłoszenia akcji protestacyjnej. Apeluje do wszystkich sędziów o poparcie inicjatyw Stowarzyszenia, popularyzację jego postulatów i opinii oraz o współpracę przy dążeniu do osiągnięcia wspólnego celu.

wtorek, 1 marca 2011

Nasze propozycje mają szansę wejść w życie

Środowisko sędziowskie od dawna postulowało wprowadzenie do kodeksu
postępowania karnego zmian zmierzających do usprawnienia procesów
sądowych w sprawach karnych. Wyrazem tego był m.in. złożony dniu 8
lipca 2010 r. przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich "IUSTITIA" projekt
zmian kodeksów karnych.

W dniu 24.02.2011r. na stronach internetowych Ministerstwa
Sprawiedliwości zamieszczony został projekt zmian kodeksu postępowania
karnego autorstwa, działającej przy ministerstwie, komisji
kodyfikacyjnej prawa karnego. Komisja kodyfikacyjna, pomimo krytyki
propozycji zmian proponowanych przez "IUSTITIĘ", zamieściła w
projekcie swojego autorstwa niektóre z proponowanych przez "IUSTITIĘ"
rozwiązań. Proponowane przez komisję zmiany należy ocenić jako
pozytywne, choć jeszcze nie wystarczające. Postulujemy taki sposób
prac nad ustawami, w którym bierze się pod uwagę doświadczenia
praktyków prawa, osób, które znają z własnego doświadczenia bolączki
wymiaru sprawiedliwości i wiedzą, które przepisy utrudniają sprawne
sądzenie.

Projektowana nowelizacja, chociaż częściowa, niewątpliwie przyczyni
się do przyspieszenia procesów karnych w Polsce. Np. wprowadzenie
zasady, że uczestniczenie w procesie jest prawem a nie obowiązkiem
oskarżonego pozwoli na wydanie wyroków w sprawach przeciwko osobom,
które wiedząc o toczącym się przeciwko nim postępowaniu, ukrywają się
przed wymiarem sprawiedliwości, bądź przeciwko osobom, które
utrudniają postępowanie nie odbierając wysyłanych do nich na
prawidłowy adres wezwań. Pozwala też sądowi na sprawniejsze
procedowanie poprzez częściowe odformalizowanie procesu karnego oraz
zmobilizowanie stron do większej aktywności na rozprawie. Projekt
zmienia też model postępowania odwoławczego, ograniczając m.in. jedną
z największych wad obecnego modelu polskiego procesu, czyli uchylanie
spraw przez sąd odwoławczy nawet po kilka razy do ponownego
rozpoznania, w wyniku czego strony, w tym pokrzywdzeni przestępstwem,
nie mogą latami doczekać się prawomocnego wyroku.

Stowarzyszenie Sędziów Polskich "IUSTITIA" wyraża nadzieję, że projekt
przedstawiony przez komisję zostanie szybko uchwalony, a dalsze prace
nad nim będą odbywały się przy współpracy z przedstawicielami
środowiska sędziowskiego. Deklarujemy gotowość udziału w dalszych
pracach zmierzających do usprawnienia przepisów procedur sądowych.